Broj 97
Početna > Putovanja > OBRAŠE SE VINOGRADI

TOPOLA

OBRAŠE SE VINOGRADI

Oplenačku berbu zovu vašar u Topoli. Tada se na ulice varošice sjate ljubitelji dobre hrane, pića i muzike. Izazov za sva čula je nadohvat ruke - mlado vino i gastronomski specijaliteti...

Na jednom od prilaznih puteva Topoli, u selu Božurnja, podignut je, u stilu tradicionalnih nadgrobnih spomenika, jedinstven obelisk na kome su uklesani stihovi pesnika Vaska Pope:

  Ljubiš li stopalom zemlju
  Ovu - dođi
  Gaziš li je - vrati se
  Putniče.

  Ova poruka najbolje iskazuje u čemu je tajna ovog predela i ljudi koji tu žive. S očuvanom i ponekad bezgraničnom slovenskom gostoprimljivošću dočekuju se čista srca putnici sa svih strana, bez obzira na poreklo, jezik ili veru, ako dolaze čistih namera, a isto tako odlučno odvraćaju i gone oni koji dolaze sa mračnim pobudama.
 
  Topola, varoš bogate tradicije, riznica kulturnoistorijskog i prirodnog bogatstva, smeštena je u centralnom delu Šumadije, u podnožju brda Oplenac. Varoš se prvobitno zvala Kamenica, po istoimenoj rečici, ali je na drumu ka Beogradu, kod mesta zvanog Krečana, gde su se drvoseče zaustavljale, odmarale i ugovarale sastanke, iznikla topola po kojoj je čitav kraj dobio ime. Tako je staru Kamenicu zamenila Topola.
 
  Razvijanje Topole
  Topola je udaljena svega 80 kilometara od Beograda, jedna je od sedam opština Šumadijskog okruga i zauzima severni deo. Današnju varošicu osnovao je oko 1781. godine Karađorđe Petrović, vođa Prvog srpskog ustanka. Zasnivanje današnjeg grada Topole počelo je onog trenutka kada se Karađorđe na zapadnom podnožju Oplenca prvi naselio. Tri puta je Karađorđev grad paljen i rušen. Treći put katastrofalno 1877. godine za vreme Topolske bune, koja je ugušena, a za odmazdu čitav kraj spaljen. Karađorđe je podigao Prvi srpski ustanak 1804. Svoju zadužbinu podiže 1811. godine - crkvu Sv. Bogorodice i započinje gradnju utvrđenog topolskog grada, što je predstavljalo najveći graditeljski poduhvat u tada oslobođenoj Srbiji. Od tada pa do propasti ustanka Topola je bilo veliko gradilište. Pored crkve podiže se konak, grad se opasuje zidinama u obliku pravougaonika na čijim se uglovima nalazi po kula osmatračnica. Po propasti ustanka 1813, Turci ruše utvrđeni grad i pale ga. Razrušeni topolski grad stajao je kao bolna opomena vlastodršcima u okolini. Pored svih nedaća, Topola je uspela ekonomski da se oporavi tokom godina ustanaka i previranja u Srbiji čitavog XIX veka te je 1882. godine proglašena za varošicu. Dinastičkom smenom na prestolu 1903. godine, kada na vlast dolazi Karađorđev unuk Petar Karađorđević, Topola dobija na značaju i počinje njen ubrzani razvoj. Po dolasku na srpski presto, kralj Petar I Karađorđević na Oplencu podiže zadužbinu - crkvu Svetog Đorđa. Građena je u vizantijskom stilu, kao hram i mauzolej porodice Karađorđević. Na Oplencu su sahranjena 22 člana ove dinastije, među kojima i više vladara - Karađorđe Petrović, kralj Petar Prvi, kao i kralj Aleksandar, koji je ubijen u Marseju 1934. godine. Šuma-park Oplenac prostire se na čak 90 hektara i ovo mesto godišnje poseti oko 100.000 turista.
 
  Istorijski značaj
  Povoljni prirodni uslovi učinili su da je u ovom predelu ljudsko prisustvo zabeleženo još u najranijim vremenima. Na 12 kilometara od Topole ka zapadu, u brdu Risovača nalazi se istoimena pećina, stanište paleolitskog čoveka. Uz reku Kubršnicu, u selu Banja, na pet kilometara od Topole, nalazi se ljudsko stanište koje pripada neolitu. Razvoju ljudskih zajednica u topolskom kraju doprineo je i povoljan položaj i brojnost reka koje presecaju mnoge pravce ovoga kraja. Sam kraj obiluje izvorima i postoje i nalazišta jakih struja mineralnih i lekovitih voda. Samim tim što Topolski kraj ima dosta prirodnih izvorišta, postoje i razne vrste životinjskih vrsta a time i mogućnosti za lov i ribolov.
 
  Bajkovite jeseni
  U pogledu reljefa, područje Topole je blago zatalasana površina. Prosečna nadmorska visina je oko 350 metara nadmorske visine. Topolsko brdo Oplenac (345 m) čini onu tačku u prostoru od koje počinje prelaz iz niske u visoku Šumadiju, sve do najvišeg šumadijskog vrha Veliki Šturac (1132 m) na planini Rudnik. Srednja mesečna temperatura vazduha je najmanja u januaru (-0,7 C) a najviša u julu (25 C). U veoma dugom periodu od maja do novembra srednja dnevna temperatura je 5 C. Ta temperatura izuzetno pogoduje kulturama koje se gaje u okolini Topole. Razvoju tih poljoprivrednih kultura pogoduju padavine čija je srednja vrednost 721,3 mm. U ovom predelu se jasno razlikuju četiri godišnja doba, a naročito se ističe jesen kada krajolik dobija pregršt boja koje ovaj kraj čine prelepim.
 
  Oplenačka berba
  Danas Topolu karakteriše i nadaleko poznata „Oplenačka berba", manifestacija koja se održava svake jeseni i koja svedoči o dugoj tradiciji proizvodnje vina na ovom području. „Oplenačku berbu" Šumadinci jednostavno zovu vašar u Topoli. Tada se na ulice varošice sjate ljubitelji dobre hrane, pića i muzike. Izazov za sva čula je nadohvat ruke - mlado vino i gastronomski specijaliteti. Pesnik Dobrica Erić je varošicu opisao jednostavnim stihom: „Ko dobro vino i grožđe voli, nek zida kuću u Topoli". Kao oplemenjeni završetak „Oplenačke berbe", u istom terminu, održava se i Sabor narodnog stvaralaštva Srbije, republička smotra najuspešnijih izvođača izvornog narodnog stvaralaštva Srbije.
  
  Autor: D. Perišić