Broj 96
Početna > Trpeza > Jevanđelist Luka

Jevanđelist Luka

Srpska pravoslavna crkva slavi 31. oktobra Svetog apostola i jevanđelistu Luku i Svetog Petra Cetinjskog koji su, iako pripadnici različitih epoha, svojim delima zadužili pravoslavlje. Prema bogoslužbenom kalendaru SPC, ovaj dan nije obeležen kao zavetni, već je kao „crno slovo" svrstan u praznike od značaja za suštinu crkve. Praznik je u narodu poznat kao Lučindan i česta je slava pravoslavnih srpskih porodica. Narod ga slavi i kao iscelitelja i zaštitnika pojedinih zanata. Kao svog zaštitnika slave ga i obrazovne ustanove, među kojima je i Akademija Srpske pravoslavne crkve za umetnost i konzervaciju.

 Smatra se da je bio Grk, rodom iz Antiohije, od neznabožačkih roditelja. Predanje tvrdi da se bavio živopisom i da je prvi naslikao ikone Isusa Hrista, Bogorodice i apostola Petra i Pavla. Smatra se da je sveti Luka lično poznavao Bogorodicu i da su tri ikone sa njenim likom koje je svetitelj naslikao najbliže njenom pravom izgledu. Poznata je „ikona u ikoni", koja predstavlja svetog Luku i u perspektivi ikonu Bogorodice koju svetitelj oslikava. Te ikone su bile uzor svim kasnijim ikonama, zbog čega se sveti Luka smatra osnivačem hrišćanskog ikonopisa.
  Pratio je apostola Pavla na drugom i trećem misionarskom putovanju, od Filipa do Rima. Posle smrti apostola Pavla, nastavio je da propoveda jevanđelje po Italiji, Dalmaciji, Makedoniji i drugim zemljama. Prema predanju, apostol Luka je imao 84. godine kad su ga uhvatili idolopoklonici i ubili, obesivši ga o granu masline u gradu Tebi Beotijskoj.
  Sveti Luka je napisao Sveto jevanđelje po Luki - treće jevanđelje (po redosledu u Novom zavetu), i Dela apostolska. Smatra se da je Sveto jevanđelje po Luki napisao oko 60. godine.
 
  U narodnom kalendaru Sveti Luka ili Lučindan uzima se kao deobni dan jeseni i zime, posle koga počinju hladni, snežni dani.

 Ikona
  Svaki dom treba da ima ikonu svoje krsne slave. Ikona se postavlja u najsvečanijoj prostoriji, trpezariji ili dnevnoj sobi, i to uvek na istočnom zidu. Poželjno je da, pored ikone kućnog sveca, stoji ikona Hrista Spasitelja i ikona Presvete Bogorodice.

 Čirak ili svećnjak
  To je predmet sa jednim krakom ili više krakova u koji se stavlja sveća.

 Slavska sveća
  Za slavu se kupuje veća sveća, po mogućstvu od čistog voska, najčešće dužine oko 50 cm. Ona se stavlja u čirak. Sveću pali domaćin, uz prisustvo ukućana i najbližih prijatelja. Domaćin se prekrsti, pomene u molitvi Boga i ime svoje krsne slave, celiva sveću i pali je šibicom. To se radi neposredno pre rezanja kolača, ako sam domaćin reže kolač, ili to radi sveštenik u domu.U slučaju da je kolač rezan u crkvi, domaćin pali sveću, po narodnom verovanju, u različito vreme. Negde je običaj da se sveća upali nekoliko minuta pre podneva, odnosno 12 sati. U drugim krajevima se smatra da sveću treba upaliti tačno u podne. Postoji običaj da se sveća pali neposredno pre ručka, kad se gosti okupe. U svakom slučaju, domaćin pali sveću. Sveća gori celog dana, a gasi se kad dođe na nekoliko santimetara. Može se gasiti na više načina: domaćin se prekrsti, uzme malo sredine iz slavskog kolača i ugasi je; domaćin se prekrsti i uzme kafenu kašičicu vina i lagano sipa uz fitilj sveće