Broj 81
Početna > Poznati > SNOVI NA PLATNU

MARK ŠAGAL

SNOVI NA PLATNU

Poznati slikar inspiraciju je tražio u bajkama, tvrdeći da su sve boje prijatelji i ljubavnici, a da postoji samo jedna koja daje smisao životu i umetnosti - boja ljubavi

Šagal je rođen u Vitebsku (danas Belorusija), 7. jula 1887, i živeo je do 28. marta 1985. godine. Bio je najstariji od devetoro dece koliko su imali njegovi roditelji. Njegovu siromašnu jevrejsku porodicu izdržavao je otac Zahar, trgovac haringama. Požrtvovana majka Ita svojom snalažljivošću je omogućila Marku da nakon završene jevrejske osnovne škole, upiše i završi srednju školu i da započne studije slikarstva u ateljeu Jehude Pena. Za Šagalovo sticanje kosmopolitskih navika još je bio važniji prelazak u uglednu školu Svanse. Ipak, za formiranje njegove lične poetike presudna je bila odluka da, uz novčanu pomoć dobrotvora Maksa Vinavera iz Sankt Peterburga, 1912. isproba sreću u Parizu, tadašnjem centru zbivanja u umetnosti.


Pariz i ljubav

Zajedno sa Pikasom, Brakom i ostalim kubistima počeo je da menja umetnost iz korena. Šagal je tokom svojih pariskih godina počeo da upotrebljava moderne tehnike, iako nikad nije napustio sopstveni stil koji je izgradio, i po kome je postao poznat. U kući svoje prijateljice, 1909. godine, upoznaje ženu u koju se zaljubljuje. To je bila ljubav njegovog života Bela Rozenfeld. Pariz je za Šagala postao drugi dom i on je planirao da se tamo preseli i ostane da živi do kraja života. Međutim, 1914, dok je bio u poseti Rusiji, počeo je Prvi svetski rat pa se više nije mogao vratiti. Već sledeće godine odlučio je da se oženi svojom dugogodišnjom ljubavlju, zlatarevom ćerkom, Belom Rozenfeld. Počinje da veliča njihovu ljubav u seriji slika koje je nastavio da slika i trideset godina posle njene smrti.


Rat, revolucija i beg

U Vitebsku, u kojem ga je zahvatio ratni i revolucionarni košmar, u kojem se isprva dobro snalazio, revolucionarne vlasti su ga postavile za umetničkog komesara regije Vitebsk 1917. godine. Novostečeni položaj Šagal je iskoristio za pokretanje umetničke škole. Ipak, njegovo komesarstvo uskoro se loše završava, svađom sa drugim umetnicima, nakon čega odlazi u Moskvu da bi radio u Moskvi kao scenograf u pozorištu i podučavao ratnu siročad. Ovo mu je postala jedna od trajnih umetničkih preokupacija, ali državna plata u Moskvi je vrlo skromna pa porodica Šagal živi oskudno. Napokon, 1922. godine Šagal, Bela i njihova ćerka Ida emigriraju iz Sovjetskog Saveza. „Mislim da bi revolucija bila prava stvar da je zadržala poštovanje prema onome što je tuđe i drugačije", opisao je Šagal u svojim autobiografskim zapisima ključne razloge svog „neuklapanja" u postoktobarsku Rusiju, koju je definitivno napustio 1922, nadajući se da će od galeriste Valdena naplatiti slike koje je ostavio u Berlinu. Nažalost, većina njegovih slika ostavljenih u Parizu i Berlinu, nestala je ili je uništena u ratu.

Usponi i padovi
Šagal 1923. godine dobija narudžbinu od francuskog trgovca umetničkim delima Ambroza Volara da ilustruje Gogoljeve Mrtve duše. Šagalovi nalaze dom u Francuskoj i Mark postiže novu slavu kao ilustrator. Istovremeno nastavlja i svoju slikarsku karijeru. Sledeće godine biće mu veoma uspešne i srećne, ispunjene radom i putovanjima. Ali, od tridesetih godina sve se menja usponom fašizma, što se odrazilo u Šagalovim sumornim delima.
Godine 1937. Šagal dobija francusko državljanstvo - koje biva poništeno početkom Drugog svetskog rata, kada je Francusku okupirala Nemačka. Šagal kasno shvata svoj položaj kao Jevreja i kao umetnika kojeg su nacisti proglasili izopačenim. Biva uhapšen, ali, srećom, vrlo brzo pušten zahvaljujući američkom posredovanju, što je i iskoristio tako što je emigrirao u SAD. Njegova žena Bela je umrla ubrzo po dolasku u Ameriku. Šagal je bio neutešan, ali je posle nekoliko godina sa Engleskinjom Virdžinijom Hagard ostvario novu vezu, koja je trajala do 1952. U Francusku se vratio 1948. i zauvek se nastanio na jugu zemlje. Kasnije se oženio Valentinom Brodskom i sa njom je ostao do kraja života.

Uspeh u poznim godinama
Zanimanje za Šagala posle rata prvo podstiče Muzej moderne umetnosti u Njujorku, koji je 1946. godine priredio retrospektivnu izložbu, a zatim 1947. i u Parizu. Godinu dana nakon pariske izložbe, Šagal se ponovo vraća u Francusku i dobija prvu nagradu za grafičku umetnost Venecijanskog bijenala. Ostatak života je uglavnom proveo na Francuskoj rivijeri. Uprkos poznim godinama, Šagal je bio izuzetno produktivan i prihvatao je niz obimnih i prestižnih narudžbi, posebno u tehnici mozaika i vitraža. Izvodi prozore na sinagogi u sklopu Univerzitetske klinike u Jerusalimu, prozore zgrade Ujedinjenih nacija u Njujorku i slike na plafonu Pariske opere, mural za Metropoliten Operu u Njujorku, kao i mozaike za sopstveni muzej u Nici.

Šagalova umetnost
Šagal je crpao inspiraciju iz starih beloruskih bajki i jevrejskih religijskih priča. Oko 1960-ih i 1970-ih prihvata i projekte koji su obuhvatali holove i zidove velikih zgrada, čak je oslikao i nekoliko crkava. Šagalov rad se može svrstati u više kategorija. Uključivao se u razne avangardne pravce, ali za njegov rad su najbitniji kubizam i fovizam. Bio je čvrsto povezan sa Pariskom školom i njihovim članovima, uključujući i umetnika Amedea Modiljanija. Umro je u martu 1985. godine u 97. godini kao svetski poznat i cenjen umetnik.