Broj 55
Početna > Zanimljivosti > RAZLIČITO RAČUNANJE VREMENA

RAZLIČITI KALENDARI

RAZLIČITO RAČUNANJE VREMENA

Slavljenje odlaska stare i početak nove godine prastari je religijski, društveni i kulturni obrazac u skoro svim delovima sveta. U zapadnom svetu slavlje pada 31. decembra, ali u različitim kulturama to su različiti datumi

Najranije slavljenje koje je zabeleženo bilo je u Mesopotamiji, pre oko 4.000 godina. Nova godina je počinjala sa mladim mesecom koji je najbliži prolećnoj ravnodnevici, obično sredinom marta. Kod Asiraca, Egipćana, Feničana i Persijanaca to je bilo u vreme jesenje ravnodnevice, koja je danas 23. septembra. Kod starih Grka, Nova godina se povezivala sa zimskom kratkodnevicom, koja pada oko 21. decembra.
  Cela zbrka oko kalendarskog računanja vremena započela je davno, još za vreme Nume Pompilija, krajem 8. i u prvoj polovini 7. veka pre nove ere. U tadašnjem kalendaru nova godina je počinjala u martu mesecu i imala je 304 dana. Kasnije, 45. godine pre nove ere, Gaj Julije Cezar pozvao je jednog egipatskog astronoma da izvrši reformu kalendara, što je ovaj i uradio. Tako je nastao julijanski kalendar po kojem se godina računa po Suncu i ima 365 dana i 6 sati, a svaka četvrta je prestupna.
 
  Julijansko vreme
  Poštujući Kanopski edikt, usvojen 238. godine pre Hrista, prema kome je svaka četvrta godina prestupna, egipatski astronom Sosigen je, po nalogu Julija Cezara, sastavio kalendar čija je godina počinjala januarom, a sedmi mesec je nosio ime imperatora. Zvanično je uveden u upotrebu u celom Rimskom carstvu 45. godine pre Hrista. Kasnije je nazvan julijanskim. U pravoslavnim crkvama ostao je u upotrebi do danas, dok je u katoličkoj crkvi u 16. veku došlo do reforme kalendara. Jedinom intervencijom na julijanskom kalendaru, do papske reforme 1582, smatra se uvođenje sedmodnevne nedelje koja je započinjala neradnim danom, nedeljom, kao danom sećanja na Hristovo vaskrsenje, do čega je došlo pod uticajem hrišćanskog učenja u vreme vladavine cara Konstantina.
 
  Gregorijansko merenje

  Papa Grgur XIII uvodi reformu kalendara. Na njegov zahtev je komisija stručnjaka sa Alojzijem Lilijusom na čelu sastavila kalendar, i 4. oktobra 1582. godine ozvaničen je gregorijanski kalendar. Proglašenjem narednog dana 5. oktobra za 15. nadoknađena je razlika od 10 dana u kašnjenju ravnodnevice, a novi kalendar je, uz velike otpore, do sredine 18. veka prihvaćen u celoj zapadnoj Evropi. Proces prihvatanja gregorijanskog kalendara u nemačkim državama trajao je od 1624. do 1700. godine, kada su na novo računanje vremena prešle i Švedska i Norveška. Među švajcarskim kantonima novi kalendar prihvaćen je između 1655. i 1724. godine, dok je protestantska Engleska na rimsku reformu pristala tek 1752. godine. Po gregorijanskoj varijanti kalendara sunčana godina je imala 365 dana, 5 sati, 48 minuta i 46 sekundi.
 
  Kalendar
  Iako je gregorijanski kalendar opšteprihvaćen u najvećem delu današnjeg sveta kao zvanični građanski kalendar i dalje postoje različiti regionalni, ali i verski načini računanja vremena. Činjenica da se danas u svetu koristi više od 40 različitih kalendara, da ih je mnogo više korišćeno, a još više otkriveno, govori da će svet i u narednom milenijumu imati pune ruke posla oko utvrđivanja najpreciznijeg sistema za računanje vremena.
 
  Godišnja doba
  Osim na svetovne i crkvene, podela kalendara vrši se i na osnovu nebeskih tela korišćenih za njihovu izradu. Julijanski i gregorijanski kalendar spadaju u čisto solarne, jer se kod njih koristi promena godišnjih doba koja nastaje kao posledica obrtanja Zemlje oko svoje ose i oko Sunca. Čisto lunarni kalendari, kakav je muslimanski, zasnovani su na prirodnim mesečevim ciklusima i godina im nije vezana za sunčanu. Lunisolarni kalendari, poput sadašnjeg jevrejskog, imaju godine u skladu sa godišnjim dobima, dok su meseci usklađeni sa Mesečevim menama.
 
  Početak merenja vremena
  Mnogi istoričari smatraju da je zaslugom starih Egipćana računanje vremena započelo 19. jula 4241. godine pre Hrista. Osnovna jedinica staroegipatskog kalendara bila je godina od 365 dana, a dugogodišnja osmatranja pokazala su da se početak poplava Nila slaže sa prvom godišnjom pojavom zvezde Sirijus, neposredno pred izlazak Sunca. Egipćani su izračunali da se svakih 1460 godina početak nove godine vraća na svoje prvobitno mesto i tako prvi put u istoriji doveli u sklad kalendar sa sunčevom godinom i tokom prirode.
 
  Imena meseca
  Rimljani su najpre koristili lokalni kalendar grada Rima koji je imao 10 meseci - šest po 30 dana i četiri meseca od 31 dan. Počinjao je u martu, završavao se u decembru, ali se ne zna šta se dešavalo sa „zimskom prazninom". Iz njega smo nasledili imena meseca Martius, po bogu Marsu, Aprilius čije ime, smatra se, potiče od latinskog glagola aperire (otvaranje), Maius po boginji prolećne plodnosti Maji, Junius po Junoni, Julius po Cezaru. Ostali meseci ime su dobili prema svom rednom broju i iz tog vremena do danas su pretekli nazivi za: sedmi mesec - september, osmi - october, deveti - november i deseti - december. Januar i februar uvedeni su u kalendar zahvaljujući rimskom kralju Sabinjaninu Numi Pompiliju.
 
  Računanja vremena
  Treba da znamo da je dan jedna od bazičnih jedinica računanja vremena. Dan se nekada računao od podne do podne, to su radili astronomi od 2. veka nove ere pa sve do 1925. godine. Neki su dan računali od izlaska do zalaska sunca, dok se dan, međutim, danas računa od ponoći do ponoći.