Broj 47
Početna > Poznati > IVO ANDRIĆ

Lepa duša dublje jeca

IVO ANDRIĆ

Romansijer, pisac kratkih priča, esejista, pesnik, član SANU i dobitnik Nobelove nagrade za književnost 1961. godine za roman Na Drini ćuprija

Dela Ive Andrića doživela su mnogobrojna izdanja. Prevođen je na skoro sve evropske jezike i u mnogim zemljama Afrike i Azije. Savez književnika i Udruženje izdavačkih preduzeća i organizacija SFRJ dodelili su mu 1956. godine Povelju za životno delo. Nobelovu nagradu za književnost dobio je 1961, a ceo iznos Nobelove nagrade poklonio je bibliotekarskom fondu Bosne i Hercegovine.

Rano ostaje bez oca
Ivo Andrić je rođen 9. oktobra 1892. od oca Antuna i majke Katarine Andrić. Sticajem okolnosti, iako su njegovi roditelji Sarajlije, Andrić je rođen u Docu jer je njegova majka u to vreme boravila kod rodbine. Očeva porodica je decenijama bila vezana za ovaj grad u kojem se tradicionalno bavila zlatarskim zanatom. Porodicu Andrić je pratila i zla kob tuberkuloze. Naime, mnogi piščevi preci, uključujući i sve njegove stričeve, podlegli su ovoj bolesti u mladosti, a sam Andrić je bez oca ostao kao dvogodišnji dečak. Suočavajući se s besparicom, Katarina Andrić je svog jedinca dala na čuvanje muževljevoj sestri Ani i njenom mužu u Višegrad. Andrić je tamo završio osnovnu školu, a potom se vratio majci u Sarajevo, gde je 1903. godine upisao Veliku gimnaziju.

Gimnazijski dani
Za vreme gimnazijskih dana, Andrić je počeo da piše poeziju, a prvu pesmu je objavio 1911. godine u časopisu „Bosanska vila". Dobivši stipendiju hrvatskog kulturno-prosvetnog društva „Napredak", Andrić se u oktobru 1912. godine upisao na Mudroslovni fakultet Kraljevskog univerziteta u Zagrebu. Naredne godine je prešao u Beč gde je slušao predavanja iz istorije, filozofije i književnosti. Bečka klima mu nije prijala jer je zbog osetljivih pluća često bolovao od upala, pa se zato obratio za pomoć svom gimnazijskom profesoru, zahvaljujući kojem je sledeće godine prešao na Filozofski fakultet u Krakovu.

Aktivnosti
Na vest o sarajevskom atentatu i pogibiji Franca Ferdinanda, Andrić napušta Krakov. Odmah po dolasku u Split, sredinom jula 1914, austrijska policija ga je uhapsila i odvela prvo u šibensku, a zatim i u mariborsku tamnicu u kojoj je, kao politički zatvorenik, ostao do marta 1915. godine. Nakon izlaska s robije, Andrića su proterali u Ovčarevo i Zenicu gde je ostao sve do leta 1917. Pošto mu se povratila bolest pluća, otišao je na lečenje u Zagreb. Tu se aktivno uključio u pripreme prvog broja časopisa „Književni jug". Istovremeno je završavao knjigu stihova u prozi koja je pod imenom Ex Ponto objavljena 1918. godine. U Zagrebu ga je zatekao slom Austrougarske, a zatim i ujedinjenje i stvaranje Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Početkom oktobra 1919. godine počeo je da radi kao činovnik u Ministarstvu vera u Beogradu.

Diplomatska karijera
Sudeći prema pismima koja je pisao prijateljima, Beograd ga je srdačno prihvatio i on je intenzivno učestvovao u književnom životu grada, družeći se s piscima koji su se okupljali u hotelu „Moskva". Već početkom 1920. godine Andrić je započeo svoju vrlo uspešnu diplomatsku karijeru u ambasadi u Vatikanu. Budući da nije završio fakultet, pretio mu je otkaz u Ministarstvu spoljnih poslova. Između mogućnosti da fakultet završi državnim ispitom ili odbranom doktorata, Andrić bira drugu mogućnost i u jesen 1923. godine se upisuje na Filozofski fakultet u Gracu. Pošto je odbranio doktorat, stekao je pravo na vraćanje u diplomatsku službu. Krajem godine je prešao u Beograd u Političko odeljenje Ministarstva spoljnjih poslova. Na predlog Bogdana Popovića i Slobodana Jovanovića, Andrić postaje1926. godine član Srpske kraljevske akademije, potonje SANU. Diplomatska karijera Ive Andrića 1939. godine doživljava vrhunac. Postavljen je za opunomoćenog ministra i poslanika Kraljevine Jugoslavije u Berlinu. Kada su Nemci okupirali Poljsku i mnoge naučnike i pisce odveli u logore, Andrić interveniše kod nemačkih vlasti. Godine 1941. Andrić nadležnima u Beogradu nudi ostavku: „Danas mi u prvom redu službeni, a zatim i privatni mnogobrojni i imperativni razlozi nalažu da zamolim da budem ove dužnosti oslobođen i što pre povučen sa sadašnjeg položaja." Njegov predlog nije prihvaćen i 25. marta u Beču, kao zvanični predstavnik Jugoslavije, prisustvuje potpisivanju Trojnog pakta. Dan posle bombardovanja Beograda, 7. aprila, Andrić s osobljem ministarstva napušta Berlin. Odbija ponudu nemačkih vlasti da ode u sigurniju Švajcarsku. Bira povratak u okupirani Beograd. U novembru su ga penzionisali, ali je on odbio da prima penziju.

Ženidba u poznim godinama
Živeo je povučeno u Prizrenskoj ulici, kao podstanar. U tišini svoje iznajmljene sobe pisao je Travničku hroniku, a krajem 1944. godine završava i pisanje romana Na Drini ćuprija. Oba romana objavio je u Beogradu nekoliko meseci po završetku rata, a krajem 1945. godine u Sarajevu izlazi i roman Gospođica.
U šezdeset šestoj godini života, 1958. godine, Ivo Andrić se oženio svojom dugogodišnjom ljubavlju - Milicom Babić, kostimografkinjom Narodnog pozorišta, udovicom Nenada Jovanovića. Sa ženom se preselio u svoj prvi stan - u ulici Proleterskih brigada. Mart 1968. godine je bio koban za Andrićevu suprugu Milicu, koja je umrla u porodičnoj kući u Herceg Novom. Narednih nekoliko godina Andrić društvene aktivnosti svodi na minimum. Mnogo je čitao i malo pisao. Zdravlje ga postepeno izdaje sedamdesetih godina i svet 1975. godine ostaje bez jednog velikog stvaraoca.