Broj 41
Početna > Putovanja > MANASTIR STUDENICA

Kulturni i duhovni centar Srbije

MANASTIR STUDENICA

Studenica je najznačajniji manastirski kompleks srednjovekovne Srbije i veliki duhovni i umetnički centar srpskog naroda

Manastir Studenica se nalazi kod mesta Ušće na Ibru, na putu Kraljevo - Raška, nedaleko od Ibarske klisure (11,5 km). Sagrađen je na desnoj obali rečice Studenice, koja se kod Ušća uliva u Ibar. Od Kraljeva je udaljen 66, a od Beograda 236 kilometara.
 
  Manastir Studenica posvećen je Uspenju presvete Bogorodice. Prva faza radova je završena u proleće 1196. godine, kada je Stefan Nemanja prepustio presto svom sinu Stefanu Prvovenčanom i povukao se u svoju zadužbinu. Kad je kasnije otišao u manastir Hilandar, Stefan Prvovenčani brinuo se o Studenici. Stefan Nemanja umro je u Hilandaru 1199. godine, a njegov treći sin Sava Nemanjić je, nakon što je pomirio svoju braću Stefana i Vukana, preneo Nemanjine mošti u Studenicu. Pod Savinim starateljstvom, Studenica je postala politički, kulturni i duhovni centar srednjovekovne Srbije. Uz ostala svoja dela, Sava je napisao Studenički tipik, u kom je opisao život svog oca Nemanje, ostavivši izvore o duhovnom i monaškom životu u njegovom vremenu. Studenica je uživala pažnju i drugih članova dinastije Nemanjića. Utvrđeni zidovi manastira okružuju dve crkve: Bogorodičinu crkvu i crkvu Svetog Joakima i Ane (Kraljeva crkva). Obe crkve su izgrađene od belog mermera. Manastir je poznat po kolekciji fresaka iz 13. i 14. veka.
 
  Kraljeva crkva
  Bogorodičina crkva je jednobrodna crkva sa kulom. Na njenom istočnom kraju je trostrani svod, dok produžena priprata gleda prema zapadu. Na severnoj i južnoj strani su predvorja. Tokom 1230. je dograđena spoljašnja priprata. Fasade su izgrađene od blokova belog mermera. Spolja gledano, u crkvi se harmonično usklađuju romanski i vizantijski stil. Mešavina ta dva stila će na kraju proizvesti poseban stil arhitekture poznat kao Raška škola. Severozapadno od Bogorodičine crkve je crkva Svetog Joakima i Ane, poznata i kao Kraljeva crkva po svom ktitoru kralju Milutinu koji je najveći donator među srpskim vladarima. Crkva je sagrađena 1314. godine, u obliku sabijenog krsta, uz osmouglu kulu. Kompleks manastira uključuje i crkvu Nikoljaču, malu jednobrodnu crkvu, koja je oslikana freskama iz 12. ili početka 13. veka. Između crkve Nikoljače i Kraljeve crkve se nalaze temelji crkve posvećene Svetom Jovanu krstitelju. Na zapadnoj strani kompleksa je zvonik podignut u 13. veku. Nekada je u njemu bila kapela, a sada se samo mogu videti delovi fresaka. Ostaci fresaka se takođe mogu naći na spoljašnjem delu priprate, a severno od trpezarije nalaze se konaci za monahe iz 18. veka. Danas su oni pretvoreni u muzej. Međutim, česti ratovi i pljačkaši su značajno umanjili riznicu manastira, tako da ona čuva samo deo svog prvobitnog bogatstva. Prsten Stefana, prvog srpskog kralja, plaštanica, povelje i druge relikvije omogućavaju samo delimičan uvid u nekadašnje neprocenjivo blago.
 
  Isposnica Svetog Save
  Na osmom kilometru od manastira, usađena u planinu, nalazi se isposnica Svetog Save. Jedan deo tog puta je planinska staza koja zahteva sat vremena pešačenja. Nastala je 1175. godine, a obnovljena je 1815. godine. Sa svojim hramovima, trpezarijama, kulama i konacima, Studenica je zadržala svoju prvobitnu funkciju, ali sada i kao izuzetan nacionalni spomenik i drevnik svetske kulturne baštine.
 
  Istorija srpske umetnosti
  Freske iz 1209. godine u čijem su nastanku imali udela sva tri Nemanjina sina: Vukan, Stefan i Sava, uzdižu Studenicu među najznačajnije spomenike 13. veka u vizantijskom umetničkom svetu. Njene zidne slike su prvo očuvano delo novog stila 13. veka kojim se menja ranije slikarsko shvatanje i otvara novo poglavlje u istoriji stare srpske i vizantijske umetnosti. Uvođenjem srpskih natpisa i tema u Studenici se zasnivaju blistavi počeci slikarstva koje će svoj vrhunac imati u sopoćanskim freskama. Sa studeničkim freskama srpska umetnost vinula se u same vrhove vizantijske civilizacije. Ansambl fresaka Bogorodičine crkve dopunjuju zidne slike iz 1569. godine čiji umetnički kvaliteti dostojno predstavljaju svoju epohu.
 
  Od pada poslednje srpske srednjovekovne države 1459. godine, Turci su često napadali manastir. Prva značajna restauracija je izvršena 1569, kada su freske Bogorodičine crkve ponovo naslikane. Početkom 17. veka, požar i zemljotres su oštetili manastir, a istorijski dokumenti i značajni delovi umetničke baštine su uništeni i izgubljeni zauvek.