Broj 124
Početna > Putovanja > KOSMAJ

Lepota u nedrima Šumadije

KOSMAJ

Nedaleko od gradske vreve prestonice, poput ostrvceta u ravnoj Šumadiji, iznad valovitih pobrđa, stidljivo viri planina Kosmaj

Glavni greben ove, posle Avale najmanje šumadijske planine, u obliku je polumeseca i pruža se u pravcu jugozapad-severoistok. Na njoj se ističu tri vrha: Mali, Goli i Rutavi. Prelepi krajolici, šume obrasle bukvom, hrastom i četinarima pravi su raj za ljubitelje pitome prirode. Padine su bogate raznolikim biljnim svetom, a podnožje kao iscrtano četkicom slikara sa puno rascvetalih voćnjaka i njiva. Proplanci su prekriveni zelenim tepihom, a posebnu čar imaju blage rečne doline. Do planine, čiji je vrh na 629 metara nadmorske visine, iz glavnog grada može se stići raznim pravcima. Najjednostavnije je autoputem od Beograda prema Nišu, a možete doći i starim avalskim putem - Avala, Trešnja, Ralja, pa tako sve do Đurinaca, a potom skretanje ka Sopotu.

Stanište boginje Maje
Kosmaj je ime dobio od keltske reči 'kos' (šuma) i praindoevropske reči 'maj' (planina). Stari Rimljani su ga prekrstili i prilagodili svojoj mitologiji te je ova planina dobila oblik 'casa Maiac' - stanište boginje Maje. U rimskoj epohi, Kosmaj je bio značajno rudarsko središte.
Istorija kaže da su Kosmajci bili izuzetno vešti i hrabri ratnici. Učestvovali su u Kosovskoj bici 1389. godine, a predanja govore da je Stojan Popović na Kosovo poveo 400 ratnika, a vojvoda Duča 80 konjanika. Prema legendi, pod Kosmajem se rodio i veliki srpski junak Ivan Kosančić. Kosmajci su u 18. veku u tursko-austrijskim ratovima bili na strani Austrije. Prva ustanička puška protiv Turaka začula se u Drlupi 1804. godine kada je ranjen zloglasni dahija Aganlija. Karađorđe je u tom kraju sa ustanicima popalio turske hanove u Sibnici, Drlupi, Rogači i Dučini.
Bili su verni saborci knezu Milošu Obrenoviću u Drugom srpskom ustanku. Učestvovali su u srpsko-turskom ratu 1876-1878. godine i balkanskim ratovima 1912. i 1913 godine. U Prvom svetskom ratu Kosmajci su imali značajnog udela u bitkama na Ceru i Kolubari 1914. godine. U Drugom svetskom ratu na području Kosmaja delovao je čuveni Kosmajsko-posavski partizanski odred.

Tresije i Pavlovac
Na ovom prostoru nekada je postojalo sedam manastira, od kojih su, nažalost, ostala samo tri - Tresije, Pavlovac i Sveta Petka, a u obližnjem selu Stojniku mogu se obići i ostaci starog rimskog grada.
Manastir Tresije smešten je na severozapadnom obronku planine, u pravcu Sopota. Podignut je za vreme despota Stefana Lazarevića, početkom 15. veka. Sredinom 16. veka Turci popisivači zabeležili su da je baš ovaj manastir imao najbrojnije bratstvo u Beogradskom pašaluku. Kao i mnoge druge naše lavre, i ova je rušena nekoliko puta da bi njena obnova počela pred Drugi svetski rat.
Kosmaj je od 2005. pretvoren u prirodno dobro, u kategoriji značajnih prirodnih dobara zbog živopisnih pejzaža i gustih šuma. Na planini, prema podacima Ekološkog društva „Kosmaj" iz Sopota, postoji 95 izvora, 551 vrsta biljaka i čak 300 vrsta gljiva. Zbog toga se već godinama na njoj krajem septembra organizuje izložba gljiva – u obližnjem selu Koraćici ili u dečjem letovalištu u blizini manastira. Još je despot Stefan Lazarević, pesnik i vitez Reda zmaja, obožavao da lovi na ovoj planini pa bi sa svitom iz Beograda do Kosmaja došao na konju, uživajući u prirodi i lovu na divlje svinje i lisice. Tako je 1427. despot seo ispod drveta u jednom lovu i umro. Na tom mestu i danas stoji spomenik, ali, nažalost, za njega malo ko zna. Na Kosmaju su od 15. veka podignute mnoge crkve i manastiri s konačištima, gde je putnik mogao da se odmori, napoji konje, a i glavni trgovački put od Dubrovnika do Beograda vodio je preko Kosmaja.

Ruža vetrova iznad Baba
U selu Babe je Rimljanin Babenije (po kome je selo i dobilo ime) eksploatisao rude olova, cinka, srebra i ostavio iza sebe mnogobrojna rudarska okna i izgrađen vodovod. Selo Babe, u podnožju Kosmaja, danas je najpoznatija turistička oaza nadomak prestonice zahvaljujući istoimenom hotelskom kompleksu. Odmor na nadmorskoj visini od 628 metara idealno je rešenje za one koji žele da bar nakratko pobegnu od grada i svakodnevnih obaveza. Kraj je poznat i kao raj za lovce, ali i pecaroše, koji sreću mogu da okušaju u jezeru pored hotela. Ono što najviše fascinira jeste planina bogata raznovrsnom florom i čist vazduh. Nad Babama se formira ruža vetrova jer se tu spajaju vazdušne struje sa Karpata i Mediterana i stvaraju povoljnu klimu koju imaju sve vazdušne banje. Posle odmora, može se nastaviti ka Selters banji u Mladenovcu, koja je smeštena u velikom parku od 18 hektara četinarske šume, na 136 metara nadmorske visine, čija voda je počela da se koristi za lečenje još davne 1893. godine.